Tag Archives: Letras Galegas

«E quen foi Roberto Vidal Bolaño?» (en Qué leer, nº 187, Letras galegas)

DE PRIMEIRAS, TRÁTASE DO DRAMATURGO (SANTIAGO, 1950-2002) A QUEN A REAL ACADEMIA GALEGA DECIDIU DEDICAR O DÍA DAS LETRAS GALEGAS DESTE MES DE MAIO

Roberto Vidal Bolaño, aínda que poida soar tópico, entregou a súa vida ao teatro galego. Esta foi a súa vocación e viviuna con tal intensidade que o seu legado constitúe un patrimonio colectivo que harmoniza a rica tradición teatral galega do século XIX coas diferentes sensibilidades da segunda parte do século XX ás que, dalgún modo, representa.
Desde os seus comezos, cando se lle encadrou na chamada «Xeración Abrente», ata os seus últimos días, durante os que nunca deixou de escribir nin de traballar, a súa produción teatral constitúe o corpus máis completo da historia da dramaturxia galega contemporánea. Salienta non soamente pola cantidade de obras publicadas e representadas senón polo seu indiscutible talento, pola calidade que atesouran esas achegas. Con todo, a súa vinculación co teatro non se limitou á creación de propostas textuais pois os estudos sobre a súa obra e traxectoria coinciden en sinalar o seu papel pioneiro no ámbito da produción audiovisual galega, ademais de recordar o seu labor como actor, director de escena ou guionista.
A decisión da Real Academia Galega é acertada, penso, por xusta e porque Vidal Bolaño merece ser lembrado e homenaxeado pola súa inestimable contribución á cultura galega e, específicamente, ao teatro galego. Esta declaración autobiográfica condensa, ao meu xuízo, a súa personalidade e os seus obxectivos creativos: «Son un home…, un señor maior con sombreiro e bigote, que de xeito absolutamente irresponsable, persiste na estúpida manía de vivir por e para unha das profesións, hoxe en día, máis absurdas do mundo e, non obstante, por iso máis grandiosas».

ESTUDOS E REEDICIÓNS

Máis ben escasa foi a contribución editorial neste «Ano Vidal Bolaño». Así e todo, hai que deixar constancia dunha madrugadora monografía a cargo do crítico teatral e xornalista Camilo Franco: Dez obras na vida de Roberto Vidal Bolaño (Biblos), ademais dun completo estudo a cargo da profesora Laura Tato baixo o título de Roberto Vidal Bolaño. Unha vida para o teatro (Toxosoutos) e da edición das Obras Completas do autor, no seo dun ambicioso proxecto do que se responsabiliza Edicións Positivas, no que viu xa a luz o primeiro volume desta serie*. Non quero esquecer a posta en marcha da «Asociación RVB»: un colectivo que nace co obxectivo de promover a figura do autor compostelán e conformado, entre outras persoas, por Belén Quintáns, Roi Vidal, Rubén Ruibal, Antón Dobao, Francisco Macías, X.M. Fernández Castro e Camilo Franco que xa puxeron un marcha unha interesante web (http://robertovidalbolano.org//).

Este artigo publicouse nas páxinas da revista Qué leer, nº 187 e na sección Letras Galegas. Ofrezo aquí a súa versión en lingua galega.

* Ao redactar esta colaboración non accedera aínda a outras achegas como as que se reflicten nun anterior apuntamento deste blogue.

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Artigo, Día das Letras, Divulgación, Ensaio, Literatura galega | Coas etiquetas , , , , | Leave a comment

Pere Tobaruela: «Coñecer outra lingua ábreche a mente (en Qué leer, nº 186, Letras galegas)

PERE TOBARUELA, O ESCRITOR CATALÁN RESIDENTE EN GALICIA, RECREOU O ROUBO DUN CÓDICE EN COMPOSTELA DESDE AS PÁXINAS D´O CÓDICE DO SANTO LUGAR (XERAIS).

Pere Tobaruela (Barcelona, 1965), licenciado en Xeografía e Historia, desde hai uns anos vive en Galicia e xa non é un escritor  alófono en lingua galega -tradición na que García-Lorca ocupa un papel destacado- pois utiliza, indistintamente, a lingua galega de adopción e a catalá de instalación en moi  distintos xéneros. Tobaruela, que entende as redes sociais como unha ferramenta precisa para promover e dar a coñecer a súa tarefa  creativa, fálanos aquí sobre as diferenzas que encontra entre a literatura galega e a catalá, e revela as súas razóns como narrador.

-Que leva a un escritor profesional en catalán a escribir en galego? 
-Actualmente vivo en Galicia e o simple feito de vivir nun país cunha lingua propia leva consigo, para min, falar e  escribir nesa lingua. É pura cuestión de lóxica, creo eu.  De respecto tamén… Coñecer outra lingua, somerxerte nas súas palabras ábreche a  mente, sérveche para valorar e ver o mundo desde outra perspectiva. Creces como persoa. E no meu caso pásao ben. Que máis se pode pedir?

-Que diferenzas advirte entre estes dous sistemas literarios?
- Á parte de que en Cataluña haxa unha masa de lectores proporcionalmente máis ampla que en Galicia, outra das grandes diferenzas pódese resumir coa palabra «profesionalidade». Ao meu modo de ver, en Galicia a maioría dos escritores non conciben o feito de escribir como unha profesión. Respéctoo pero non o comparto. Por que un zapateiro, por poñer un exemplo, pode dicir que o é un profesional e a xente o asume e o respecta? Que un escritor diga que é un profesional, en Galicia non «soa» ben. Polo menos iso é o que eu percibo…

-A súa presenza tanto na rede coma na promoción dos seus libros é moi intensa, trens que non se deben perder?
-Non se trata de perder trens, trátase de subir a eles. Penso que, a nivel de promoción literaria, a rede ofrece unha gran posibilidade de visibilizar o que fas, e iso xa é moito. Está claro que é unha opción persoal e á que lle tes que dedicar tempo. Eu hai anos que asumín que a promoción é importante, por iso dedícolle o mesmo tempo que ao proceso de escritura.

-O Códice do Santo Lugar o peso histórico que a domina e a intriga que desenvolve parecen prefigurar o presente…
-Estou convencido de que a realidade sempre supera á ficción… Comecei a escribir esta novela hai catro anos. Quen me ía dicir a min que cando a editorial Xerais a publicase ía coincidir co roubo do Códice Calixtino? O códice do Santo Lugar tamén vai sobre un roubo, pero está ambientada o ano 1086, e ten o famoso Diego Xelmírez por protagonista. Estou contento porque me custou moito escribila, en tempo e en esforzo, pero, aínda que só leva un mes e medio no mercado, está a ser moi ben valorada tanto polo público coma pola crítica e nestes momentos estou a movela para traducila, polo menos, ao castelán.

-Algún proxecto entre mans?
-Claro que si. Eu vivo da literatura. Ou sexa, dedícome a escribir a tempo completo. Iso quere dicir que teño que escribir cada día si ou si. Ademais da miña paixón é a miña profesión. Traballei duro por conseguilo e sigo a facelo para manterme… Mentres a cabeza aguante, seguirei na brecha.

Este texto publicouse nas páxinas da revista Qué leer, nº 186, na sección «Letras galegas». Ofrezo aquí a versión en lingua galega desta entrevista.

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Divulgación, Entrevistas | Coas etiquetas , , , , | Leave a comment

«O desexo de ler, o oficio de escribir». Entrevista con Agustín Fernández Paz (Qué leer)

 Agustín Fernández Paz: «O desexo de ler, o oficio de escribir»Falamos con Agustín Fernández Paz, unha das figuras máis sobranceiras da nosa literatura, sobre os seus últimos libros e os seus proxectos actuais.

Agustín Fernández Paz (Vilalba, 1947), publicou case unha cincuentena de libros e tras exercer a docencia durante anos dedícase na actualidade á creación literaria. O último recoñecemento a nivel internacional foi o VII Premio Iberoamericano SM de Literatura Infantil e Xuvenil en 2011 no que se destacou o seu esforzo por acadar que a literatura infantil e xuvenil alcance xusto un recoñecemento social.

-Rendéuselle unha emocionante e multitudinaria homenaxe hai uns meses en Vigo. Como xulga este recoñecemento?
- Foi unha demostración de cariño -seguramente, excesiva- por parte dos meus amigos e amigas. «Escribo para que me queiran máis», afirmou García Márquez nalgunha entrevista; unhas palabras que agora comprendo moi ben, aínda que a miña obsesión pola escritura teña outras orixes. Para min, foi conmovedor recibir o afecto explícito de tantas persoas. Nunca o esquecerei.

-En Non hai noite tan longa, a súa primeira novela especificamente para adultos, hai moito de memoria persoal e colectiva….
-Aínda que adopte a estrutura de thriller, cunha trama que busca engaiolar ao lector, esta novela responde a un axuste de contas coa España da etapa final da ditadura, a dos anos de xuventude da miña xeración. Un repaso á mentira, á represión, á crueldade, á inxustiza, á diferenza de clases… dunha etapa que tende a xulgarse de forma benévola. Benévolos aqueles anos, que culminan coas execucións de setembro do 75? Que estafa!

-En Fantasmas de luz hai unha mirada crítica ao noso tempo…, talvez máis necesaria que nunca?
-Ademais dunha imprescindible homenaxe ao cine, tan importante na miña formación, neste libro abordo a inxustiza e a voracidade do sistema capitalista no que vivimos. Damián, un proxeccionista de cabina que queda no paro ao pechar o cine onde traballaba, e Marga, a súa muller, tamén desempregada, vanse facendo cada vez máis transparentes. Algo que vemos a diario nesta sociedade, que segrega e invisibiliza ás persoas máis débiles, como acontecía en As uvas da ira de John Ford, unha das referencias do libro. Introducir un elemento fantástico nun contexto realista, axúdame a falar con maior hondura da realidade.

-Ten a punto de publicarse O rastro que deixamos
-Creo que o título -tomado dunha novela magnífica de Siri Hustvedt, Todo canto amei- reflicte ben o contido do libro. Nel repaso, con moitos elementos autobiográficos, algunhas facetas da miña vida e da da miña xeración: un percorrido polas paisaxes da memoria e pola miña educación sentimental, que diría Vázquez Montalbán. Ao tempo, como ler e escribir son indisociables como as dúas caras dunha moeda, falo do desexo de ler e do oficio de escribir, dúas facetas moi importantes na miña vida.

-Algún proxecto narrativo entre mans?
-Durante os últimos meses, estiven a documentarme sobre a vida na España dos anos sesenta e, ao tempo, sobre a carreira espacial que se inicia co Spútnik e remata co Apolo XI. Ese será o marco no que se desenvolverá a miña próxima novela.

Esta entrevista publicouse na revista Qué leer, nº 180, sección «Letras Galegas». Ofrezo aquí a súa versión en lingua galega.

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Entrevistas | Coas etiquetas , , | 1 Comentario

Letras galegas en Qué leer nº 178 (Unha de lecturas do verán)

Hai quen pensa que os libros, como as bicicletas, son cousa do verán. Para estas persoas, e mais para quen son máis voraces, escollemos algúns títulos da literatura galega de arestora.

 

NARRATIVA
Pedro  Feijoo apareceu nesta sección non hai moito, pero non quero deixar de recomendar Os fillos do mar (Xerais), dende a seguridade de que deixará un bo sabor de boca a quen se achegue a unha novela que sabe combinar calidade literaria cun peculiar thriller no que suturan, sen que se advirtan as xunturas, elementos provenientes doutros xéneros -o histórico ou o da novela negra, entre outros- que nos conducen ao célebre tesouro dos galeóns de Rande, pasando pola presenza dos nazis en Vigo ou polas pegadas da Guerra Civil ata aparecer algunha conexión co mundo do narcotráfico. Un éxito tal de lectores e crítica que en poucos meses xa se reeditou.
Ao tempo, creo que outra novela, de título enigmático e case cabalístico como é 15.724, de Xesús Constela (Xerais), merece ser destacada porque tras a sinxeleza do seu argumento -nun tempo futuro, non moi afastado pois parece tocarse cos dedos, os membros dunha familia veranse envolvidos nuns acontecementos inesperados e traumáticos- nace unha alegación contra as oligarquías que obriga a reflexionar sobre o exercicio do poder, sobre a fronteira entre cordura e loucura, os medios de comunicación ou a aplicación da xustiza, entre outros temas, sempre expostos con axilidade narrativa.
        Por último non quero deixar de mencionar toda unha sorpresa como é o retorno dunha das nosas voces máis teimosas e recoñecidas como é Xosé Neira Vilas, quen publica en Galaxia Esperando o leiteiro: un longo monólogo no que se relata a vida dun mozo que está a agardar o momento, a mediados do século XX, para embarcar e iniciar así unha nova vida como emigrante en Bos Aires. Un testemuño, novelado, da emigración galega, das súas orixes, das súas esperanzas e realidades, narradas nun galego veraz e cheo de matices.

POESÍA

     Este ano, no que o Día das Letras Galegas foi dedicado a Valentín Paz Andrade, resulta interesante achegarse a un volume editado por Xerais que, baixo o título de Poesía completa, redimensiona a actividade poética, que parecía máis ou menos secundaria na balanza do traballo creativo do intelectual pontevedrés, incorporando unha obra lírica inédita e dispersa, de obrigado coñecemento para o interesado na evolución da  poesía galega no século XX.
    Para coñecer, iso si, o máis fresco e impactante da lírica de hoxe, propoño tres poetas que pisan con forza e, sobre todo, exhibindo tonalidades moi persoais: Fase de trema, de Lorena Souto (Espiral Maior), Ruído de fondo, de Daniel Salgado e O silencio, de Mario Regueira (na foto da dereita), estes dous en Xerais.

LITERATURA INFANTIL E  XUVENIL

       Sen dúbida cómpre recomendar, para lectores de certa idade, O neno can, escrito por Fina Casaldarrey e Francisco Castro, que compila cinco relatos concibidos dende a instancia da sensibilidade e o compromiso para promover a reflexión sobre valores como a igualdade e a xustiza na vida dos neno: un libro publicado por Galaxia que destinará parte dos beneficios para UNICEF. E, nesta mesma liña, para lectores máis novos, acaba de editarse Artur e Clementina de Adela Turín (Kalandraka): unha historia de ficción para reivindicar o rol feminino e avanzar contra os estereotipos sexistas.

Este texto publicouse na sección «Letras Galegas», da revista Qué leer, na súa entrega número 178. Ofrezo aquí a súa versión en lingua galega.

 

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Crítica, Crónica | Coas etiquetas , , | Leave a comment

Letras gallegas en Qué leer, nº 170. Entrevista con Fran Alonso: «En literatura no caben las certezas»

 

Na entrega da revista Qué leer, correspondente a este mes de novembro que comeza, ademais doutro texto que subirei á bitácora en poucas datas, dou a coñecer unha entrevista realizada a Fran Alonso por mor da publicación, entre outros asuntos sobre os que dialogamos, de Ninguén: proposta que está sendo ben acollida pola crítica e respecto da que se acaba de pór a circular unha imaxinativa «primeira campaña viral na rede a favor dun libro galego» . Deixo aquí a entrevista:

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Entrevistas, Literatura, Novidades editoriais | Coas etiquetas , , , | Leave a comment