Tag Archives: Qué leer

«E quen foi Roberto Vidal Bolaño?» (en Qué leer, nº 187, Letras galegas)

DE PRIMEIRAS, TRÁTASE DO DRAMATURGO (SANTIAGO, 1950-2002) A QUEN A REAL ACADEMIA GALEGA DECIDIU DEDICAR O DÍA DAS LETRAS GALEGAS DESTE MES DE MAIO

Roberto Vidal Bolaño, aínda que poida soar tópico, entregou a súa vida ao teatro galego. Esta foi a súa vocación e viviuna con tal intensidade que o seu legado constitúe un patrimonio colectivo que harmoniza a rica tradición teatral galega do século XIX coas diferentes sensibilidades da segunda parte do século XX ás que, dalgún modo, representa.
Desde os seus comezos, cando se lle encadrou na chamada «Xeración Abrente», ata os seus últimos días, durante os que nunca deixou de escribir nin de traballar, a súa produción teatral constitúe o corpus máis completo da historia da dramaturxia galega contemporánea. Salienta non soamente pola cantidade de obras publicadas e representadas senón polo seu indiscutible talento, pola calidade que atesouran esas achegas. Con todo, a súa vinculación co teatro non se limitou á creación de propostas textuais pois os estudos sobre a súa obra e traxectoria coinciden en sinalar o seu papel pioneiro no ámbito da produción audiovisual galega, ademais de recordar o seu labor como actor, director de escena ou guionista.
A decisión da Real Academia Galega é acertada, penso, por xusta e porque Vidal Bolaño merece ser lembrado e homenaxeado pola súa inestimable contribución á cultura galega e, específicamente, ao teatro galego. Esta declaración autobiográfica condensa, ao meu xuízo, a súa personalidade e os seus obxectivos creativos: «Son un home…, un señor maior con sombreiro e bigote, que de xeito absolutamente irresponsable, persiste na estúpida manía de vivir por e para unha das profesións, hoxe en día, máis absurdas do mundo e, non obstante, por iso máis grandiosas».

ESTUDOS E REEDICIÓNS

Máis ben escasa foi a contribución editorial neste «Ano Vidal Bolaño». Así e todo, hai que deixar constancia dunha madrugadora monografía a cargo do crítico teatral e xornalista Camilo Franco: Dez obras na vida de Roberto Vidal Bolaño (Biblos), ademais dun completo estudo a cargo da profesora Laura Tato baixo o título de Roberto Vidal Bolaño. Unha vida para o teatro (Toxosoutos) e da edición das Obras Completas do autor, no seo dun ambicioso proxecto do que se responsabiliza Edicións Positivas, no que viu xa a luz o primeiro volume desta serie*. Non quero esquecer a posta en marcha da «Asociación RVB»: un colectivo que nace co obxectivo de promover a figura do autor compostelán e conformado, entre outras persoas, por Belén Quintáns, Roi Vidal, Rubén Ruibal, Antón Dobao, Francisco Macías, X.M. Fernández Castro e Camilo Franco que xa puxeron un marcha unha interesante web (http://robertovidalbolano.org//).

Este artigo publicouse nas páxinas da revista Qué leer, nº 187 e na sección Letras Galegas. Ofrezo aquí a súa versión en lingua galega.

* Ao redactar esta colaboración non accedera aínda a outras achegas como as que se reflicten nun anterior apuntamento deste blogue.

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Artigo, Día das Letras, Divulgación, Ensaio, Literatura galega | Coas etiquetas , , , , | Leave a comment

Pere Tobaruela: «Coñecer outra lingua ábreche a mente (en Qué leer, nº 186, Letras galegas)

PERE TOBARUELA, O ESCRITOR CATALÁN RESIDENTE EN GALICIA, RECREOU O ROUBO DUN CÓDICE EN COMPOSTELA DESDE AS PÁXINAS D´O CÓDICE DO SANTO LUGAR (XERAIS).

Pere Tobaruela (Barcelona, 1965), licenciado en Xeografía e Historia, desde hai uns anos vive en Galicia e xa non é un escritor  alófono en lingua galega -tradición na que García-Lorca ocupa un papel destacado- pois utiliza, indistintamente, a lingua galega de adopción e a catalá de instalación en moi  distintos xéneros. Tobaruela, que entende as redes sociais como unha ferramenta precisa para promover e dar a coñecer a súa tarefa  creativa, fálanos aquí sobre as diferenzas que encontra entre a literatura galega e a catalá, e revela as súas razóns como narrador.

-Que leva a un escritor profesional en catalán a escribir en galego? 
-Actualmente vivo en Galicia e o simple feito de vivir nun país cunha lingua propia leva consigo, para min, falar e  escribir nesa lingua. É pura cuestión de lóxica, creo eu.  De respecto tamén… Coñecer outra lingua, somerxerte nas súas palabras ábreche a  mente, sérveche para valorar e ver o mundo desde outra perspectiva. Creces como persoa. E no meu caso pásao ben. Que máis se pode pedir?

-Que diferenzas advirte entre estes dous sistemas literarios?
- Á parte de que en Cataluña haxa unha masa de lectores proporcionalmente máis ampla que en Galicia, outra das grandes diferenzas pódese resumir coa palabra «profesionalidade». Ao meu modo de ver, en Galicia a maioría dos escritores non conciben o feito de escribir como unha profesión. Respéctoo pero non o comparto. Por que un zapateiro, por poñer un exemplo, pode dicir que o é un profesional e a xente o asume e o respecta? Que un escritor diga que é un profesional, en Galicia non «soa» ben. Polo menos iso é o que eu percibo…

-A súa presenza tanto na rede coma na promoción dos seus libros é moi intensa, trens que non se deben perder?
-Non se trata de perder trens, trátase de subir a eles. Penso que, a nivel de promoción literaria, a rede ofrece unha gran posibilidade de visibilizar o que fas, e iso xa é moito. Está claro que é unha opción persoal e á que lle tes que dedicar tempo. Eu hai anos que asumín que a promoción é importante, por iso dedícolle o mesmo tempo que ao proceso de escritura.

-O Códice do Santo Lugar o peso histórico que a domina e a intriga que desenvolve parecen prefigurar o presente…
-Estou convencido de que a realidade sempre supera á ficción… Comecei a escribir esta novela hai catro anos. Quen me ía dicir a min que cando a editorial Xerais a publicase ía coincidir co roubo do Códice Calixtino? O códice do Santo Lugar tamén vai sobre un roubo, pero está ambientada o ano 1086, e ten o famoso Diego Xelmírez por protagonista. Estou contento porque me custou moito escribila, en tempo e en esforzo, pero, aínda que só leva un mes e medio no mercado, está a ser moi ben valorada tanto polo público coma pola crítica e nestes momentos estou a movela para traducila, polo menos, ao castelán.

-Algún proxecto entre mans?
-Claro que si. Eu vivo da literatura. Ou sexa, dedícome a escribir a tempo completo. Iso quere dicir que teño que escribir cada día si ou si. Ademais da miña paixón é a miña profesión. Traballei duro por conseguilo e sigo a facelo para manterme… Mentres a cabeza aguante, seguirei na brecha.

Este texto publicouse nas páxinas da revista Qué leer, nº 186, na sección «Letras galegas». Ofrezo aquí a versión en lingua galega desta entrevista.

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Divulgación, Entrevistas | Coas etiquetas , , , , | Leave a comment

Xabier López López: «Escribir é declararlle a guerra ao mundo» (en Qué leer, nº 185, Letras galegas)

O LIBRO XUVENIL CANDO ARTUR ERA REI (GALAXIA) E DÚAS TRADUCIÓNS AO CASTELÁN DA SÚA OBRA ADULTA SON AS ÚLTIMAS NOVIDADES EDITORIAIS DE XABIER LÓPEZ

Xabier López (Bergondo, 1974), realizou estudos de Dereito na Universidade dá Coruña e, paralelamente á súa carreira literaria, impulsou actividades vinculadas co asociacionismo de base presidindo a Asociación Cultural Eira Vella en Betanzos, cidade na que vive. Colabora habitualmente en diversos medios de comunicación e a súa obra literaria céntrase na narrativa, con diversas incursións no ámbito da literatura xuvenil ou infantil cunha decena de publicacións individuais. Foi galardoado en numerosas ocasións e agora, ademais de publicar unha nova novela xuvenil -Cando Artur non era rei- dispón xa as traducións ao español d´Os libros prestados (en Libros de Pizarra) e d´A vida que nos mata, novela que foi Premio García Barros e Premio da crítica española hai dez anos, para o último trimestre deste ano e que acollerá a Editorial Funambulista. De todo isto, e outros temas, falamos con Xabier.

-Dos seus dez libros publicados dende 1997, cal é o seu mellor recordo e cal o peor?
-Ufff… Dos mellores (debo falar en plural) seguramente o día que «me vin» no escaparate dunha libraría; ou, non sei, cando soou o teléfono para anunciarme a concesión dalgún que outro premio. Dos peores, e sigo cos premios, cando o xurado do Torrente Ballester  decide  quedarse  cun  »máis que instalado» José María Merino e deixar  esta  «alma cándida»  co mel nos labios. Falo en broma, por suposto. Pero é que eran 25.000 €! (ri).

-Nunha autobiografía súa confesa que na súa narrativa hai un peso  determinante da memoria colectiva…
-Ben, en certa medida todos somos «terminacións» (ía dicir «nerviosas») dun organismo  cuxa e xistencia  se  perde  na  noite  dos  tempos.  Aínda  cando afirmemos a nosa máis rotunda individualidade, non  podemos  esquecer  de onde vimos e que  boa  parte,  por  non  dicir a  práctica  totalidade  da  nosa «equipaxe» xa o levaron outros antes. E na literatura, creo, isto é aínda máis evidente.

-No seu último libro, Cando Artur non era rei, retorna á narrativa xuvenil. Que Arturo retrata aquí?
- Pois, aínda que a novela sexa moi pouco ou case nada «cunqueiriana», algo parecido ao que se propuxo retratar  Cunqueiro n´As mocedades de Ulises:  un heroe antes de ser  heroe, un  heroe  «adolescente». Arturo coroouse aos 16 anos, polo visto, pero  aínda así  podemos encontrar espazo abondo para un tempo de aprendizaxe.

-Este mesmo mes publícase en castelán Os libros prestados, que expectativas deposita nesta tradución?
- Unha tradución non deixa de ser en certo modo un «altofalante», e a función dun altofalante é a de facer chegar o  máis lonxe   posible  unha   determinada mensaxe. É a  miña  obra para  adultos máis  recente e  a verdade  é que non houbo que  esperar  demasiado, dada a  escasa permeabilidade  dos  sistemas literarios en  España,  para  ver  como  alguén  (e falo da  editorial «Libros de Pizarra») decide apostar por ela e achegala a un público que doutro modo non tería oportunidade de  coñecela.  Outras,   como A  vida  que  nos mata tivo que esperar algo máis.

-A literatura pode espertar conciencias,  simplemente divertir ou mesmo anestesiar. É precisa hoxe unha actitude  belixerante   dende  a  creación literaria?
-Nun relato d´Os libros prestados, precisamente, un personaxe sostén que o verdadeiramente importante non é o que se escribe, senón o como, o porqué, o  propio  acto  da  escritura.  Independentemente  do  que  escribas, e da finalidade con que o fagas, o propio acto de escribir é declararlle a  guerra ao mundo. Se aínda enriba o fas dende unha lingua minoritaria, e o  que é peor, minorizada…

Este texto publicouse nas páxinas da revista Qué leer, nº 185, na sección «Letras galegas». Ofrezo aquí a versión en lingua galega desta entrevista.

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Entrevistas | Coas etiquetas , , , , , | 1 Comentario

Kutthy Revathy: “As razóns para seguir a escribir» (en Qué leer, nº 182, Letras galegas)

A activista, cineasta e literata támil Kutty Revathy percorreu Galicia en novembro, convidada pola organización «Implicadas no desenvolvemento» para participar nas xornadas da chamada «Escola  Feminista«. A súa obra poética, en parte traducida ao idioma galego en libros de autoría feminina colectiva, verteuse a numerosos idiomas nórdicos e ao inglés. No Mar de Vigo encontrou o título do seu último libro: Penn Kadal, título ambivalente que en támil indica tanto «océano das mulleres» coma «mar en calma».  Falamos con ela sobre estes asuntos grazas á intérprete e escritora María Reimóndez.

Kutty Revathi (Tiruchipalli, 1974), médica e cirurxiá «siddha», a medicina tradicional támil, publicou ata agora un total de sete poemarios, entre os que destacan Poonaiyai polaalaiyum velicham (A luz axexa como un gato, 2000), Mulaigal (Tetas, 2002) e Thanimaiyin Aayiram Irakkaigal (Mil ás de soidade, 2003). A súa segunda obra resultou moi criticada e desvalorizada pola crítica literaria támil máis conservadora, que cuestionaba a moralidade da autora e a
súa estética subversiva, desprestixiando a súa capacidade creativa.

As súas intervencións en Galicia insisten en obxectivar a literatura e o cinema como fontes de reprodución e subversión das mulleres…
Parto de que a palabra feminismo é un termo universal, pero  prefiro utilizar a palabra feminismos en plural, aínda que o que se persegue é a  consecución dos dereitos das mulleres. Falo do feminismo na India, barallando diversas cuestións e, sobre todo, tendo en conta que a caste enfronta unhas mulleres con outras. Todas as mulleres sufrimos opresión pero esta experiméntase de forma diferente polo que é preciso desenvolver distintas ferramentas para  cada situación particular. Na India buscamos unha metodoloxía que nos permita chegar aí e teño a esperanza de que o conseguiremos.

Exerce tamén como documentalista cinematográfica. O seu último traballo xira sobre a contestación social para impedir a posta en marcha dunha central nuclear…
-Na actualidade todo o mundo fala de protexer a terra, existe esa preocupación pola ecoloxía e as mulleres. Neste sentido tiveron unha maior capacidade para entender os problemas ambientais e como se vincula isto coa defensa dos seus dereitos. Adóitase utilizar a palabra «eco-feminismo» para falar diso. Os  dereitos ambientais entendéronos mellor as mulleres, aínda que aglutinan homes e mulleres porque todo o mundo necesita vivir nunhas condicións saudables. Respecto ao conflito de Koodankulam é unha protesta que mulleres de estratos sociais moi baixos, analfabetas en moitos casos, levan mantendo máis de 500 días. Estas mulleres teñen un coñecemento detallado do que significa a planta nas súas vidas e foron capaces de aglutinar a todo o mundo e lograron superar a hexemonía de castes. Son elas as que, malia estaren sometidas a moita violencia e presión polo estado, resisten pacificamente e con moita paciencia.

A súa experiencia como médica, cre que se  revela na súa obra literaria?
Sen dúbida. Non estudei medicina occidental, si a chamada medicina «siddha», na que todos os textos están en támil, polo que o coñecemento das partes do corpo está adquirido nestes textos antigos, ateigados de palabras en desuso que recuperei para a miña obra.


Nace de aí parte da súa estética literaria?
Como dixen son médica, e a min presentábaseme certa contradición entre como a medicina científica presenta o corpo e como o ve a sociedade, opresiva e moralista. A  partir desa confrontación quero desenvolver a miña propia linguaxe. Os homes adoitan conceptualizar o corpo das mulleres como algo sexualizado e iso é algo contra o que as mulleres teñen que loitar en todas as partes do mundo.
Nese sentido un poemario meu provocou moita polémica, que comezou pola palabra presente no título: Tetas. A maioría dos escritores xa me atacaron por isto. Na literatura clásica támil, do século I  a. C., xa había moitas poetas que usaban estes termos, pero os autores contemporáneos fixéronse donos deles con exclusividade e non admitían que unha muller o fixese coa mesma normalidade ca eles. Ese foi o comezo dun proceso moi duro e moi desagradable. Tamén a razón para seguir a escribir.

Esta entrevista, baixo o título de «Kutty Revathy: medicina, letras y feminismos» apareceu no número 182 da revista Qué leer, na sección «Letras galegas». Ofrezo aquí a súa versión íntegra e en lingua galega.

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Entrevistas, Literatura | Coas etiquetas , , , , , | Leave a comment

Xan Arias: Son un editor vocacional

FUNDOU, HAI AGORA DEZ ANOS, UNHA EDITORIAL DE SONORO  NOME, TRIFOLIUM, QUE LOGROU FACERSE UN OCO NO PANORAMA DOS SELOS GALEGOS MÁIS SERIOS, ORIXINAIS E COIDADOS NO ESTÉTICO

Xan Arias naceu en Madrid pero radicouse en Galicia nos anos oitenta. Dedícase profesionalmente ao mundo da comunicación e a prensa, ademais de dirixir Trifolium. Foi tamén autor de diversos libros, entre os que destacan A encadernación (1995), A Coruña nos textos dous viaxeiros (2008) e Viaxeiros por Galicia (2011).

-Que o levou a embarcarse nesta aventura?
-A paixón artesá por esa nobre aventura que é facer dun texto un libro. Son un editor vocacional apaixonado pola súa vertente cultural, pero valorando en igual medida o aspecto artesanal do oficio. Non pretendo buscar nada novo nin orixinal, senón algo auténtico e perdurable. Como apunta Andrés Trapiello, un libro é sempre, como o universo, a harmoniosa conxunción de moitas órbitas.

-Cales son os sinais de identidade de Trifolium?
-A súa propia traxectoria, a consolidación do seu catálogo, a profesionalidade dos seus colaboradores e a boa acollida. Desenvolvemos unha liña coherente e identificable, combinando rigor e proximidade, publicando libros serios pero accesibles sobre temas que interesan a un lector culto non especializado e escritos por autores de primeira fila. Malia os criterios que hoxe caracterizan o mundo editorial, sometido como outros sectores á escorrentada do mercado e á vulgaridade do vulgo, unha editorial debe cimentarse nun proxecto humanístico de gran calado.

-Como lector, no seu catálogo sempre encontro sorpresas fascinantes. Cal é o proceso de busca de orixinais?
-Somos unha editorial de editor, procuramos un tema e encárgase a un autor. Así foi con gran parte do noso fondo, onde o encontro da intuición e a capacidade de execución deu bos resultados. Para outros textos, primamos o desexo que a obra suscita, unido ao interese polo autor. Podemos comprobar que todos os libros publicados están conectados entre si, dun xeito máis ou menos evidente ou secreto, pero indiscutible.

-Antonio Gamoneda publica no seu selo dous libros inéditos, e en galego, para esta celebración…
-Con certa ousadía brindámoslle a posibilidade de publicar en Trifolium, encontrándome cunha disposición pola súa banda inimaxinable. Ofreceu dous ensaios inéditos, coa particularidade de que quería que fosen publicados en galego antes que en calquera outro idioma. Certamente, a súa publicación supuxo a mellor celebración do aniversario.

 -Como editor, como ve o futuro da edición en galego?

-Os avatares da actual conxuntura política, cun apoio practicamente nulo á cultura, recrúanse ao ser unha lingua minoritaria cun mercado concreto. Os libros nunca se levaron ben co Poder; así, estratexicamente, reducíronse os fondos para as bibliotecas, o que compromete unha das infraestruturas de base da edición. Pero continuará a forza da imaxinación creativa, a vontade e a necesidade de crear con palabras modelos útiles para o mundo. En Galicia e fóra de Galicia. Manterei a ilusión sen facerme ilusións. Ou, como diría Borges, un debe seguir plantando o seu propio xardín, no canto de agardar a que alguén lle traia flores.

Esta entrevista viu a luz na revista Qué leer, nº 181. Ofrécese aquí a súa versión en lingua galega.

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Editorial, Entrevistas | Coas etiquetas , , | 1 Comentario